Nguyễn Thị Lộ

...

Về Lễ nghi học sĩ triều L? Th?i t?ng, sử gia Ng? Sĩ Li?n c? Lời b?n: "Nữ sắc l?m hại người ta qu? lắm. Thị Lộ chỉ l? một người đ?n b? th?i, Th?i t?ng y?u n? m? th?n phải chết, Nguyễn Tr?i lấy n? m? cả họ bị diệt, kh?ng đề ph?ng m? được ư?" ?iều n?y, như người ta thường n?i, l? quan niệm bất c?ng, khinh rẻ phụ nữ của một sử gia qu?n chủ. Nhưng v? lẽ g?, ngay cả trong chuyện Rắn b?o o?n t?c giả d?n gian cũng phũ ph?ng dồn hết mọi tội lỗi l?n đầu người đ?n b??

Về Nguyễn Tr?i, vua Tự ?ức nh? Nguyễn c? Lời ph? "?ời L? Th?i t?ng, vua th? bu?ng tuồng, bầy t?i th? chuy?n quyền. Tr?i nếu l? người hiền th? n?n sớm liệu r?t lui, ẩn n?u tung t?ch để cho danh tiếng được to?n vẹn. Thế m? lại đi đ?n trước ngự gi?, thả lỏng cho vợ l?m việc hoang d?m, v? li?m sỉ. Vậy th? tai vạ tru di cũng l? tự Tr?i chuốc lấy. Như thế sao được gọi l? người hiền?" Với nhiều thế hệ tr? thức Việt, lời b?n tr?n được coi như khu?n v?ng thước ngọc. Nhưng rồi thời gian cho thấy khu?n v?ng thước ngọc cũng biến dạng!

Nguyễn Tr?i c? l? người hiền chăng? Biết tất cả những bậc hiền của qu? khứ, biết những Khuất Nguy?n, Trương Lương, Ngũ Tử Tư, Văn Chủng, Phạm L?i... Biết Chu Văn An v? cũng biết Trần Nguy?n H?n, Phạm Văn Xảo nhưng Nguyễn Tr?i tự biết m?nh hơn bởi ?ng l? người hiền dấn th?n. ?n Trại Vải l? bi kịch tất yếu mang t?nh to?n nh?n loại khi chế độ chuy?n quyền thống trị. Nguyễn Tr?i v? Nguyễn Thị Lộ l? vi?n đ? l?t đường cho d?n tộc vươn tới tự do!

Văn bản lịch sử kh?ng phải l? văn bản chết m? l? tấm gương từ đ? con người phải soi v?o để nhận ra ch?n dung của bản th?n m?nh, của thời đại m?nh. Nh? văn, trong ? nghĩa nguy?n sơ của từ n?y, ch?nh l? lương tri của d?n tộc của thời đại, c? nhiệm vụ giải m? tấm gương c?m lặng của lịch sử để đưa ?nh s?ng dọi chiếu con đường đi tới cho d?n tộc. ?ấy l? sứ mạng thi?ng li?ng cao cả nhiều người mơ ước. Nhưng giải m? ch?n x?c cuốn s?ch cổ l? điều cực kh? m? kh?ng phải ai cũng th?nh c?ng.

Tiểu thuyết Nguyễn Thị Lộ l? một trong những c?ch giải m? lịch sử. ??nh gi? n? thế n?o l? quyền của thời gian.